Урьдчилсан мэдээ > Улирлын төлөв

Улирлын төлөв

Шинэчлэгдсэн: 2019-10-18 07:59:20

2019-2020 оны хүйтэн улирлын уур амьсгалын тойм

X сард агаарын дундаж температур 1981-2010 оны дунджаар (ОЖД) нутгийн өмнөд хэсгээр +4...+90C дулаан, бусад нутгаар -10C хүйтнээс +40C дулаан байдаг (зураг 1).

XI сард нутгийн өмнөд хэсэг -2…-80C,бусад нутгаар -8…-120C хүйтэн байдаг (зураг 3).

XII-I сард хүйтэрч нутгийн өмнөд хэсэг болон Арвайхээр орчмоор -8…-160C, бусад нутгаар -16…-240C хүйтэн байдаг(зураг 5 ба 7).

II сард нутгийн өмнөд хэсгээр-6-120C, бусад нутгаар -12-220C хүйтэн байдаг (зураг 9).

ОЖД-р X сард нутгийн төв хэсгээр 3-6 мм, бусад нутгаар 6-9 мм хур тунадас ордог байна(зураг 2).

XI сараас эрс багасаж ихэнх нутгаар 2-4 мм хүртэл хур тунадас ордог байна (зураг 4).

Харин XII-II сард ихэнх нутгаар 3 мм хүртэл цас ордог (зураг 6,8 ба 10).

Монгол орны ихэнх гол мөрөнд намрын мөсний үзэгдэл X дугаар сүүлийн 10 хоногт ажиглагдаж эхлэх ба мөсний үзэгдэл дунджаар 1 сарын хугацаанд үргэлжлээд XI дүгээр сарын сүүлийн 10 хоногт гол мөрөнд битүү мөсөн бүрхүүл тогтож хадаалдаг.

ОЖД-р  уулархаг нутгаар XI сарын эхний арав хоногт, говийн нутгаар XI сарын cүүлчийн арав хоногт, зарим үед XII сарын эхний арав хоногт, бусад нутгаар XI сарын дунд арав хоногоос цасан бүрхүүл тогтдог. XII-I сард цасны дундаж зузаан говийн нутгаар 1-4см, баруун ба нутгийн хойд хэсгээр 10-15см, бусад нутгаар 4-9 см хүрдэг. Цас их орсон жил цасны дундаж зузаан уулархаг нутгаар 24-30см, бусад нутгаар 18-20 см-т хүрдэг бөгөөд 1987, 2001-2003, 2005, 2007, 2010 оны I сард уулархаг нутгаар 40-45см, хунгарласан газраа 60-80 см хүрч мал өвөлжилтийн байдал онцгой хүндэрч байв.

2019-2020 оны хүйтэн улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Аравдугаар сард. 2019 оны 10 дугаар сард агаарын дундаж температур ихэнх нутгаар -80C хүйтнээс +40C дулаан (зураг 11) буюу дунджаас 1.5-2.0 0C дулаан (зураг 21)  байх төлөвтэй байна.

Иэнх нутгаар 3-9 мм (зураг 12)  хур тунадас буюу дунджийн орчим  (22 дугаар зураг), орох төлөвтэй.

Арван нэгдүгээр сард. 2019 оны 11 дүгээр сард агаарын дундаж температур ихэнх нутгаар -4…-90C хүйтэн (зураг 13) буюу дунджаас 1.5-2.0 0C дулаан (зураг 23) байх төлөвтэй байна.

Ихэнх нутгаар 2-4 мм (зураг 12)  хур тунадас буюу Бат өлзий Уянга сумдын баруун хэсгээр ОЖД-аас ахиу (22 дугаар зураг), бусад нутгаар дунджийн орчим (зураг 2) орох төлөвтэй.

Арванхоёрдугаар сард.  2019 оны 12 дугаар сард агаарын дундаж температур нутгийн  өмнөд хэсгээр -10-140C хүйтэн (зураг 15) буюу ОЖД-с 1.5-2.00C дулаан (зураг 25), бусад -12-180C нутгаар дунджийн орчим (зураг 5) байх төлөвтэй.

Нийт нутгаар ОЖД-ийн орчим (зураг 6) буюу 0-4 мм (зураг 16)  хур тунадас орох төлөвтэй.

Нэгдүгээр сард. Ихэнх нутгаар дунджийн орчим (27 дугаар зураг) буюу -14…-220C хүйтэн (зураг 17) байх төлөвтэй.

Нутгийн  өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу (зураг 28), бусад нутгаар дунджийн орчим  буюу 1-4 мм (зураг 18)  цас орох төлөвтэй.

Хоёрдугаар сард. 2020 оны 2 дугаар сард агаарын дундаж температур -10…-160C хүйтэн (зураг 19) буюу нутгийн баруун өмнөд хэсгээр  ОЖД-аас 1.0-1.50C дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим (зураг29) буюу байх төлөвтэй.

бусад нутгаар ОЖД-ийн орчим (зураг 30), буюу 1-5 мм (зураг 20)  хур тунадас орох төлөвтэй.

Хүйтний улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөвөөр агаарын температур хугацааны эхээр ОЖД-аас 1.0-1.5 градус дулаан, 12-2-р сард дунджийн орчим байх төлөвтэй. Хур тунадас 1-р сард  нутгийн өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу, бусад хугацаанд нийт нутгаар ОЖД-ийн орчим орох төлөвтэй байна. Энэ жилийн бэлчээрийн ургац, малын тоо, бэлчээрийн талбай зэрэг мэдээлэл дээр тулгуурлан 2019-2020 оны өвөл, хаврын бэлчээрийн даацыг тодорхойлсон мэдээгээр нутгийн 60 гаруй хувьд өвөл-хаврын бэлчээрийн даац хүрэлцээтэй байх хэдий ч зарим үед ахиу цас орох, хэт хүйтрэх,  бэлчээр мөстөх нөхцөл бүрдэж болзошгүй байна. Мөн нутгийн 40 шахам хувийг хамарсан бэлчээрийн хүрэлцээ муу байгаа нутгуудад отор нүүдэл хийх, хадлан тэжээл бэлтгэх, татаж байршуулах ажлыг цас орж, цасан бүрхүүл тогтох, уул даваа хаагдах, хүйтрэхээс өмнө эртнээс зохион байгуулах шаардлагатай байна.

2018-2019 ОНЫ ӨВӨЛ, ХАВРЫН БЭЛЧЭЭРИЙН ДААЦЫГ

ТОДОРХОЙЛСОН ДҮН

Монгол улсын Засгийн газрын 286 дугаар тогтоолын дагуу Ус цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнд 2019-2020 оны өвөл, хаврын бэлчээрийн даацыг баг бүрийн бэлчээрийн ургац, малын тоо, бэлчээрийн талбайн хэмжээ, бэлчээр ашиглах хугацаа зэрэг мэдээлэл дээр үндэслэн багийн нутгаар тооцоолж гаргав.

Зуншлагын байдал 2019 оны 8 дугаар сарын 20-ны байдлаар нийт нутгийн 70 орчим хувьд хэвийн, 30 гаруй хувьд дунд зэрэг гэсэн үнэлгээтэй байна.

Бэлчээрийн даацыг тооцоолж гаргасан дүнгээс үзвэл нийт нутгийн:

40% нь 50 хүртэлх хувь  (бэлчээрийн нөөцтэй)

24% нь 51-100 хувь          (бэлчээр хүрэлцээтэй)

23% нь 101-300 хувь        (даац 1-3 дахин хэтэрсэн)

  7% нь 301-500 хувь        (даац 3-5 дахин хэтэрсэн)

  6% нь 500 хувиас их      (даац олон дахин хэтэрсэн) байна.

Өөрөөр хэлбэл нийт нутгийн 60 гаруй хувьд нь өвөл-хаврын бэлчээрийн даац хүрэлцээтэй байхаар, харин 40 шахам хувьд хэтэрч гарлаа. Энэ зун нутгийн хойд хагаст бороо хур ихтэй, зуншлага сайн, харин говийн нутгаар 7 дугаар сарын сүүлчээс зуншлагын байдал дээрдэж байна. Зуншлага сайн байсан ч зарим нутагт нэг наст болон хөл газрын ургамал түрж ургасан, ургамал тачир сийрэг байгаагаас нэгжийн ургац муу, зуншлага оройтсон газраар ургамлын бүтээмж гүйцээгүй байгаа нь даац хэтэрч гарах шалтгаан болсон.

Аймгийн дүнгээр авч үзвэл Өвөрхангай, Дундговь, Архангай, Говь-Алтай, Ховд аймгуудын ихэнх нутгаар даац хэтэрч гарсан байна.            

Бэлчээрийн даац 3-5 дахин хэтэрч гарсан сумдад Ховдын Мянгад, Мөст, Цэцэг, Завханы Яруу, Говь-Алтайн Тонхил, Цогт, Бигэр, Жаргалан, Баянхонгорын Баян-Овоо, Баацагаан, Баянцагаан, Архангайн Булган, Цэнхэр, Цэцэрлэг, Өндөр-Улаан, Хайрхан, Батцэнгэл, Өвөрхангайн Өлзийт, Есөнзүйл, Баян-Өндөр, Богд, Хужирт, Булганы Хишиг-Өндөр, Орхоны Баян-Өндөр, Төвийн Бүрэн, Эрдэнэсант, Баян-Өнжүүл, Сүхбаатарын Эрдэнэцагаан, Уулбаян, Баяндэлгэр, Дорноговийн Сайншанд, Даланжаргалан, Иххэт, Өмнөговийн Баян-Овоо, Мандал-Овоо, Ханбогд, Цогт-Овоо, Цогтцэций сумд орж байна.

Мөн Увсын Завхан, Ховдын Булган, Буянт, Говь-Алтайн Халиун, Төгрөг, Архангайн Ихтамир, Өлзийт, Өгийнуур, Өвөрхангайн Уянга, Нарийнтээл, Баруунбаян-Улаан, Хайрхандулаан, Гучин-Ус, Тарагт, Зүүнбаян-Улаан, Сант, Баянгол, Бүрд, Булганы Рашаант, Төвийн Дэлгэрхаан, Дундговийн Эрдэнэдалай, Адаацаг, Сайнцагаан сумдад даац олон дахин хэтэрч гарсан.

Өвөл-хаврын бэлчээрийн даац ихээхэн хэтэрч гарсан аймаг, сумдын нутагт өвс хадлан бэлтгэх, нэмэгдэл тэжээл нөөцлөх, отор нүүдэл хийх, малын тоог бууруулах зэргээр эртнээс анхаарч, мал өвөлжилт хаваржилтанд одооноос эхлэн бэлтгэх нь зүйтэй

2019-2020 оны хүйтэн улирлын уур амьсгалын тойм

 

X сард агаарын дундаж температур 1981-2010 оны дунджаар (ОЖД) нутгийн өмнөд хэсгээр +4...+90C дулаан, бусад нутгаар -10C хүйтнээс +40C дулаан байдаг (зураг 1).

 

XI сард нутгийн өмнөд хэсэг -2…-80C,бусад нутгаар -8…-120C хүйтэн байдаг (зураг 3).

 

XII-I сард хүйтэрч нутгийн өмнөд хэсэг болон Арвайхээр орчмоор -8…-160C, бусад нутгаар -16…-240C хүйтэн байдаг(зураг 5 ба 7).

 

II сард нутгийн өмнөд хэсгээр-6-120C, бусад нутгаар -12-220C хүйтэн байдаг (зураг 9).

ОЖД-р X сард нутгийн төв хэсгээр 3-6 мм, бусад нутгаар 6-9 мм хур тунадас ордог байна(зураг 2).

 

XI сараас эрс багасаж ихэнх нутгаар 2-4 мм хүртэл хур тунадас ордог байна (зураг 4).

 

Харин XII-II сард ихэнх нутгаар 3 мм хүртэл цас ордог (зураг 6,8 ба 10).

Монгол орны ихэнх гол мөрөнд намрын мөсний үзэгдэл X дугаар сүүлийн 10 хоногт ажиглагдаж эхлэх ба мөсний үзэгдэл дунджаар 1 сарын хугацаанд үргэлжлээд XI дүгээр сарын сүүлийн 10 хоногт гол мөрөнд битүү мөсөн бүрхүүл тогтож хадаалдаг.

ОЖД-р  уулархаг нутгаар XI сарын эхний арав хоногт, говийн нутгаар XI сарын cүүлчийн арав хоногт, зарим үед XII сарын эхний арав хоногт, бусад нутгаар XI сарын дунд арав хоногоос цасан бүрхүүл тогтдог. XII-I сард цасны дундаж зузаан говийн нутгаар 1-4см, баруун ба нутгийн хойд хэсгээр 10-15см, бусад нутгаар 4-9 см хүрдэг. Цас их орсон жил цасны дундаж зузаан уулархаг нутгаар 24-30см, бусад нутгаар 18-20 см-т хүрдэг бөгөөд 1987, 2001-2003, 2005, 2007, 2010 оны I сард уулархаг нутгаар 40-45см, хунгарласан газраа 60-80 см хүрч мал өвөлжилтийн байдал онцгой хүндэрч байв.

2019-2020 оны хүйтэн улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

 

Аравдугаар сард. 2019 оны 10 дугаар сард агаарын дундаж температур ихэнх нутгаар -80C хүйтнээс +40C дулаан (зураг 11) буюу дунджаас 1.5-2.0 0C дулаан (зураг 21)  байх төлөвтэй байна.

Иэнх нутгаар 3-9 мм (зураг 12)  хур тунадас буюу дунджийн орчим  (22 дугаар зураг), орох төлөвтэй.

Арван нэгдүгээр сард. 2019 оны 11 дүгээр сард агаарын дундаж температур ихэнх нутгаар -4…-90C хүйтэн (зураг 13) буюу дунджаас 1.5-2.0 0C дулаан (зураг 23) байх төлөвтэй байна.

Ихэнх нутгаар 2-4 мм (зураг 12)  хур тунадас буюу Бат өлзий Уянга сумдын баруун хэсгээр ОЖД-аас ахиу (22 дугаар зураг), бусад нутгаар дунджийн орчим (зураг 2) орох төлөвтэй.

Арванхоёрдугаар сард.  2019 оны 12 дугаар сард агаарын дундаж температур нутгийн  өмнөд хэсгээр -10-140C хүйтэн (зураг 15) буюу ОЖД-с 1.5-2.00C дулаан (зураг 25), бусад -12-180C нутгаар дунджийн орчим (зураг 5) байх төлөвтэй.

Нийт нутгаар ОЖД-ийн орчим (зураг 6) буюу 0-4 мм (зураг 16)  хур тунадас орох төлөвтэй.

Нэгдүгээр сард. Ихэнх нутгаар дунджийн орчим (27 дугаар зураг) буюу -14…-220C хүйтэн (зураг 17) байх төлөвтэй.

Нутгийн  өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу (зураг 28), бусад нутгаар дунджийн орчим  буюу 1-4 мм (зураг 18)  цас орох төлөвтэй.

Хоёрдугаар сард. 2020 оны 2 дугаар сард агаарын дундаж температур -10…-160C хүйтэн (зураг 19) буюу нутгийн баруун өмнөд хэсгээр  ОЖД-аас 1.0-1.50C дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим (зураг29) буюу байх төлөвтэй.

бусад нутгаар ОЖД-ийн орчим (зураг 30), буюу 1-5 мм (зураг 20)  хур тунадас орох төлөвтэй.

Хүйтний улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөвөөр агаарын температур хугацааны эхээр ОЖД-аас 1.0-1.5 градус дулаан, 12-2-р сард дунджийн орчим байх төлөвтэй. Хур тунадас 1-р сард  нутгийн өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу, бусад хугацаанд нийт нутгаар ОЖД-ийн орчим орох төлөвтэй байна. Энэ жилийн бэлчээрийн ургац, малын тоо, бэлчээрийн талбай зэрэг мэдээлэл дээр тулгуурлан 2019-2020 оны өвөл, хаврын бэлчээрийн даацыг тодорхойлсон мэдээгээр нутгийн 60 гаруй хувьд өвөл-хаврын бэлчээрийн даац хүрэлцээтэй байх хэдий ч зарим үед ахиу цас орох, хэт хүйтрэх,  бэлчээр мөстөх нөхцөл бүрдэж болзошгүй байна. Мөн нутгийн 40 шахам хувийг хамарсан бэлчээрийн хүрэлцээ муу байгаа нутгуудад отор нүүдэл хийх, хадлан тэжээл бэлтгэх, татаж байршуулах ажлыг цас орж, цасан бүрхүүл тогтох, уул даваа хаагдах, хүйтрэхээс өмнө эртнээс зохион байгуулах шаардлагатай байна.

2018-2019 ОНЫ ӨВӨЛ, ХАВРЫН БЭЛЧЭЭРИЙН ДААЦЫГ

ТОДОРХОЙЛСОН ДҮН

Монгол улсын Засгийн газрын 286 дугаар тогтоолын дагуу Ус цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнд 2019-2020 оны өвөл, хаврын бэлчээрийн даацыг баг бүрийн бэлчээрийн ургац, малын тоо, бэлчээрийн талбайн хэмжээ, бэлчээр ашиглах хугацаа зэрэг мэдээлэл дээр үндэслэн багийн нутгаар тооцоолж гаргав.

Зуншлагын байдал 2019 оны 8 дугаар сарын 20-ны байдлаар нийт нутгийн 70 орчим хувьд хэвийн, 30 гаруй хувьд дунд зэрэг гэсэн үнэлгээтэй байна.

Бэлчээрийн даацыг тооцоолж гаргасан дүнгээс үзвэл нийт нутгийн:

40% нь 50 хүртэлх хувь  (бэлчээрийн нөөцтэй)

24% нь 51-100 хувь          (бэлчээр хүрэлцээтэй)

23% нь 101-300 хувь        (даац 1-3 дахин хэтэрсэн)

  7% нь 301-500 хувь        (даац 3-5 дахин хэтэрсэн)

  6% нь 500 хувиас их      (даац олон дахин хэтэрсэн) байна.

Өөрөөр хэлбэл нийт нутгийн 60 гаруй хувьд нь өвөл-хаврын бэлчээрийн даац хүрэлцээтэй байхаар, харин 40 шахам хувьд хэтэрч гарлаа. Энэ зун нутгийн хойд хагаст бороо хур ихтэй, зуншлага сайн, харин говийн нутгаар 7 дугаар сарын сүүлчээс зуншлагын байдал дээрдэж байна. Зуншлага сайн байсан ч зарим нутагт нэг наст болон хөл газрын ургамал түрж ургасан, ургамал тачир сийрэг байгаагаас нэгжийн ургац муу, зуншлага оройтсон газраар ургамлын бүтээмж гүйцээгүй байгаа нь даац хэтэрч гарах шалтгаан болсон.

Аймгийн дүнгээр авч үзвэл Өвөрхангай, Дундговь, Архангай, Говь-Алтай, Ховд аймгуудын ихэнх нутгаар даац хэтэрч гарсан байна.            

Бэлчээрийн даац 3-5 дахин хэтэрч гарсан сумдад Ховдын Мянгад, Мөст, Цэцэг, Завханы Яруу, Говь-Алтайн Тонхил, Цогт, Бигэр, Жаргалан, Баянхонгорын Баян-Овоо, Баацагаан, Баянцагаан, Архангайн Булган, Цэнхэр, Цэцэрлэг, Өндөр-Улаан, Хайрхан, Батцэнгэл, Өвөрхангайн Өлзийт, Есөнзүйл, Баян-Өндөр, Богд, Хужирт, Булганы Хишиг-Өндөр, Орхоны Баян-Өндөр, Төвийн Бүрэн, Эрдэнэсант, Баян-Өнжүүл, Сүхбаатарын Эрдэнэцагаан, Уулбаян, Баяндэлгэр, Дорноговийн Сайншанд, Даланжаргалан, Иххэт, Өмнөговийн Баян-Овоо, Мандал-Овоо, Ханбогд, Цогт-Овоо, Цогтцэций сумд орж байна.

Мөн Увсын Завхан, Ховдын Булган, Буянт, Говь-Алтайн Халиун, Төгрөг, Архангайн Ихтамир, Өлзийт, Өгийнуур, Өвөрхангайн Уянга, Нарийнтээл, Баруунбаян-Улаан, Хайрхандулаан, Гучин-Ус, Тарагт, Зүүнбаян-Улаан, Сант, Баянгол, Бүрд, Булганы Рашаант, Төвийн Дэлгэрхаан, Дундговийн Эрдэнэдалай, Адаацаг, Сайнцагаан сумдад даац олон дахин хэтэрч гарсан.

Өвөл-хаврын бэлчээрийн даац ихээхэн хэтэрч гарсан аймаг, сумдын нутагт өвс хадлан бэлтгэх, нэмэгдэл тэжээл нөөцлөх, отор нүүдэл хийх, малын тоог бууруулах зэргээр эртнээс анхаарч, мал өвөлжилт хаваржилтанд одооноос эхлэн бэлтгэх нь зүйтэй